Bron: Todd Hayen,
off-guardian.org, 8 augustus 2026 ~~~
Het blijkt dat bijna alle informatie die we tegenwoordig ontvangen geruchten zijn, of, om het nog duidelijker te zeggen, leugens. Ik denk dat de meeste mensen niet geloven dat veel van wat ze horen of in het nieuws lezen regelrechte leugens zijn.
In feite moet er een onderscheid worden gemaakt tussen bewuste en opzettelijke leugens en zaken die simpelweg niet waar zijn. Zodra we dat onderscheid maken, merken we dat het meeste van wat ons bereikt tot de laatste categorie behoort.
Dat feit verandert de zaken slechts een klein beetje. Valse informatie blijft vals. En de verantwoordelijkheid voor de waarheid of onwaarheid van welke informatie dan ook ligt bij degene die deze doorgeeft. Als ik iemand iets vertel waarvan ik persoonlijk niet zeker ben, nuanceer ik die uitspraak meestal met „Ik denk dat dit waar is“, of „Dit is wat ik heb gehoord“, of „Die-en-die zei dit, ik weet niet zeker of het waar is.“
Hoewel ik moet toegeven dat ik dit, realistisch gezien, niet zo vaak zeg als ik zou moeten. Als ik dat wel deed, zou ik bijna nooit een onvoorwaardelijke uitspraak doen – tenzij ik het letterlijk zelf had meegemaakt: ‘Het regent buiten; ik was er net buiten en ik ben doorweekt.’ Dat is geen gerucht, maar als iemand aan wie ik dat vertelde het aan iemand anders zou doorgeven op basis van alleen mijn uitspraak, dan zou het wel een gerucht zijn.
Bijna alles wat we aan anderen vertellen, of zelfs zelf tot ons nemen, is hearsay, gerucht, tweedehands informatie. De term wordt doorgaans gedefinieerd als alles wat we te weten komen en wat niet afkomstig is van de persoon die het rechtstreeks heeft meegemaakt. En dat is bijna alles. In een wereld waarin vertrouwen volledig verdwenen is, hoe is het dan überhaupt mogelijk om grip te krijgen op dit feit? Eigenlijk niet. Dus wat doen we dan? Niet veel.
Ik denk dat als we alert blijven en ons uiterste best doen om elk stukje informatie dat op ons afkomt te toetsen, met de middelen die we tot onze beschikking hebben, dat zo’n beetje alles is wat we kunnen doen. Zullen we altijd de juiste conclusies trekken? Nee. Zullen we er dichtbij zitten? Niet per se. Het is een gok op basis van een weloverwogen inschatting.
Waar we vrij zeker van kunnen zijn, is dat de andere kant van de mensheid – degenen die we vroeger ‘schapen’ noemden – zoiets niet zal doen. Zij zullen blijven brabbelen over de mensen die ze aanbidden en hoe betrouwbaar die mensen zijn, en hoe de informatie die deze overbrengen allemaal waar is, allemaal correct, en allemaal essentieel om de wereld te begrijpen.
In Canada is Carney de redder; in de VS is Trump de duivel in eigen persoon; in het Midden-Oosten redt Netanyahu de Joden; in Europa is Poetin de meest kwaadaardige man na Trump. En zo gaat het maar door.
Wat hier zo frustrerend aan is, is dat een deel ervan misschien wel klopt. Verdorie, het zou allemaal wel eens kunnen kloppen. Wie weet? Het is allemaal gerucht.
Ik zeg het nog maar eens: de weerbarstigen (weet je inmiddels al wie de weerbarstigen zijn?) hebben waarschijnlijk meer gelijk. Ook al worden wij ook blootgesteld aan propaganda en geruchten, we proberen veel vaker dan de schapen onder de oppervlakte te graven – althans, degenen die ik ken.
Om maar een voorbeeld te noemen: ik heb tientallen boeken gelezen over de Russische geschiedenis – de oude (de Russische geschiedenis kent eigenlijk geen ‘oude’ periode), de keizerlijke, de Sovjet-, en post-Sovjet. Ik weet het een en ander over Rusland. Ik lees en luister ook naar de „deskundigen“ in onze huidige cultuur die behoorlijk wat van de Russische geschiedenis afweten.
Toch blijft het allemaal tweedehands informatie. Alle geschiedenis is tweedehands informatie. Maar het is waarschijnlijk nauwkeuriger dan de onzin die de mainstreammedia over Rusland verzinnen ten behoeve van hun opdrachtgevers. Natuurlijk, wat ik weet is misschien niet waar; sterker nog, veel ervan is waarschijnlijk op zijn minst een beetje onnauwkeurig. Toch stelt het me in staat een mening te vormen die meer is dan alleen het laatste wat de agendamakers me voorschotelen.
Beide kanten van elk debat zullen geloven dat zij gelijk hebben en dat hun informatie uit een betrouwbare bron komt. Voor mij is het duidelijk dat waarschijnlijk slechts één kant dichter bij de waarheid zit. De andere kant vertrouwt te zwaar op ongecontroleerde informatie uit bronnen die door een agenda worden gedreven.
Het diepere probleem is niet alleen dat we overspoeld worden door beweringen uit tweede hand. Het is dat de meeste mensen het vermogen – of de bereidheid – hebben verloren om informatie als voorlopig te beschouwen. Ze beschouwen het als hun identiteit. Zodra een verhaal is geïnternaliseerd, wordt het onderdeel van het zelf. Het in twijfel trekken voelt als verraad aan zichzelf. Daarom graven de ‘schapen’ zich zo hard in. De informatie gaat niet langer over de wereld; het gaat over wie zij zijn. Als je de bewering in twijfel trekt, trek je hun gevoel van eigenwaarde in twijfel.
Scherpzinnigen leven anders. Wij weten dat de grond zacht is. Wij weten dat elke bron een eigen invalshoek heeft, elke deskundige een blinde vlek, elk historisch verslag een selectie van feiten die ook anders gerangschikt hadden kunnen worden. Het nut van het lezen van boeken, het luisteren naar afwijkende meningen, het kruiscontroleren van de tijdlijnen, is niet bedoeld om tot zekerheid te komen. Zekerheid is een fantasie die voorbehouden is aan de gelovigen. Het gaat erom te voorkomen dat de geest verhardt tot dogma. De inspanning zelf is de training.
Deze houding heeft een prijs. Je leeft met meer ambiguïteit dan de meeste mensen kunnen verdragen. Je wordt terughoudender in je uitspraken en sneller geneigd om kanttekeningen te plaatsen. Je ziet hoe vrienden en familie voorlopige verhalen als heilige teksten behandelen en beseft dat je daar weinig aan kunt doen. Je merkt na verloop van tijd ook dat de mensen die nooit iets kritisch toetsen, er toch in slagen zich zekerder te voelen dan jij. Die zekerheid is geen kennis. Het is afscherming.
Toch is het alternatief – alles accepteren wat je voorgeschoteld krijgt – nog erger. Het verandert de geest in een passieve ontvanger van wat de machtsstructuur op dat moment het luidst verkondigt. Geruchten worden evangelie, simpelweg omdat ze vaak genoeg en door de juiste mensen worden herhaald. De geschiedenis laat zien hoe snel dat proces fataal kan worden.
De enige bescheiden bescherming is die welke we al hebben: de koppige, onvolmaakte gewoonte om dingen te controleren, verder te lezen dan de kop, en te onthouden dat bijna alles wat we ‘weten’ uit tweede hand komt.
We zullen nog steeds vaak ongelijk hebben. Dat is de menselijke conditie. Het verschil is of we ons bewust blijven van de onzekerheid, in plaats van te doen alsof die niet bestaat. De ene weg houdt de deur open voor correctie. De andere spijkert die dicht en noemt de duisternis licht.
Dr. Todd Hayen is een geregistreerd psychotherapeut met een praktijk in Toronto, Ontario, Canada. Hij heeft een doctoraat in dieptepsychotherapie en een master in bewustzijnsstudies. Hij is gespecialiseerd in Jungiaanse, archetypische psychologie. Todd schrijft ook voor zijn eigen Substack, die je hier kunt lezen