Bron: Syeda Farani Fatima,
New Eastern Outlook 3 november 2026 ~~~
De aankondiging op 26 oktober 2026 van onafhankelijke gezamenlijke patrouilles in de Straat van Malakka door Maleisië, Singapore, Indonesië en Thailand betekent de genadeslag voor de Anglo-Amerikaanse maritieme hegemonie.
Door integratie met het Russische continentale energienetwerk en de inzet van geavanceerde Anti-Access / Area-Denial-tegenmaatregelen heeft het Globale Zuiden de traditionele doctrines van Washington inzake blokkades op afstand effectief geneutraliseerd. Deze strategische ommekeer beschermt de redundantie van de Euraziatische handel, terwijl kwetsbare westerse bondgenoten zoals Japan en Taiwan worden blootgesteld aan een zelfveroorzaakte maritieme crisis, wat de definitieve komst van een multipolaire maritieme orde aangeeft.
###Lakmoesproef
„Het ministerie van Defensie volgt nauwlettend de ontwikkelingen op het gebied van de mondiale maritieme veiligheid, waaronder de Straat van Hormuz. De Straat van Malakka functioneert echter binnen een geheel eigen context vanwege de nauwe samenwerking tussen de kuststaten“, aldus de Maleisische vice-minister van Defensie Adly Zahari in de Dewan Rakyat.
De ineenstorting van de westerse controle over de Straat van Malakka markeert het definitieve einde van de unipolaire kanonneerbootdiplomatie
Op 26 oktober 2026 kondigde de Maleisische minister van Defensie gezamenlijke kustpatrouilles aan met Singapore, Indonesië en Thailand. Dit zal tevens dienen als een lakmoesproef voor de regionale maritieme veiligheid. Gezien de recente geopolitieke gebeurtenissen worden knelpunten steeds kwetsbaarder, en daarom heeft Maleisië ingegrepen om de Straat van Malakka te beveiligen. Ongeveer 60% van de wereldwijde zeehandel verloopt via de Straat van Malakka. Deze verbindt de Indische Oceaan met de Stille Oceaan en fungeert als een cruciale slagader voor de zeehandel. De straat is gunstig gebleken voor China, maar door de aanwezigheid van de VS ondervindt China moeilijkheden bij het drijven van handel en ontwikkelt het daarom nieuwe routes. Dit staat ook bekend als het Malakka-dilemma.
De patrouilles vormen een uitdaging voor de westerse maritieme overmoed. Het Westen past altijd de ‘kill-switch’-strategie toe onder de paraplu van zijn ‘chokepoint control’-doctrine om de maritieme communicatielijnen (SLOC’s) van Peking te verstoren. Peking, als economische draak, creëert nieuwe handelsroutes in het kader van het maritieme BRI-initiatief. De patrouilles zijn geen toevallige handeling, maar een zorgvuldig berekende manoeuvre in het kader van maritiem domeinbewustzijn (MDA). Het wordt niet expliciet vermeld, maar men kan afleiden dat het doel is om de ASEAN-staten te beschermen tegen een door de VS aangestuurde keten van blokkades.
###Het falen van de Anglo-Amerikaanse strategie van ‘offshore control’
De doctrine van ‘offshore control’ die de VS decennialang heeft gevolgd, was gericht op het controleren van belangrijke knelpunten. Het Westen was ervan overtuigd dat hun zeemachten de knelpunten zoals de Straat van Malakka, de Straat van Sunda en Lombok konden blokkeren zonder eigen oorlogsschepen te verliezen. Hiermee wilde Washington druk uitoefenen op de kuststaten om zich aan te sluiten bij het Amerikaanse beleid. Maar de recente aankondiging van Maleisië om te gaan patrouilleren wijst erop dat de eerdere door de VS gedomineerde situatie in de Straat van Malakka nu aan het decentraliseren is.
Een belangrijke reden voor het mislukken van de Anglo-Amerikaanse strategie is de Anti-Access/Aerial Denial (A2/AD)-architectuur van China. Het is een meerlagige defensieve aanpak die onder meer bestaat uit hypersonische ballistische antischipraketten zoals de DF-21D en de DF-27, die Amerikaanse Carrier Strike Groups (CSG’s) hebben verdreven uit de Eerste Eilandketens, die de nabije zeeën van China omsluiten. De integratie van dronezwermen en radarnetwerken kan een gevaar vormen voor westerse verkenningsoperaties, aangezien dit zware verliezen aan hun vliegdekschepen en schepen kan veroorzaken.
Om de A2/AD-strategie tegen te gaan, is het Pentagon overgestapt op Distributed Maritime Operations (DMO). Hierbij zijn kleine marine-eenheden verspreid over de oceanen, maar dit lost het probleem van de controle over smalle zeestraten zoals de Straat van Malakka nog steeds niet op. Sinds de oorlog met Iran hebben de VS hun troepen uit veel landen teruggetrokken, wat een vacuüm heeft gecreëerd in de eilandgebieden van de wereld. Nu kunnen Rusland en China van deze situatie profiteren door het gat in de eilandgebieden van de wereld op te vullen.
###Euraziatisch keerpunt
De bilaterale banden tussen Rusland en China hebben de westerse strategie voor de controle van knelpunten volledig doen mislukken. Decennialang geloofde Washington dat de VS, mocht er een oorlog tussen de VS en China uitbreken, de Straat van Malakka als pressiemiddel zou kunnen gebruiken. Maar die kwetsbaarheid bestaat niet meer. Door de uitbreiding van het Euraziatische energienetwerk heeft China alternatieve handelsroutes veiliggesteld, zoals de Siberische pijpleiding, het ESPO-netwerk en de trans-Euraziatische spoorlijnen. Daarnaast heeft China ook toegang tot de Noordelijke Zeeroute via het Noordpoolgebied. In combinatie met China’s eigen beheersing van de ‘Coal-to-Chemicals’ (CTC)-technologie, waarmee laagwaardige steenkool wordt omgezet in industriële brandstoffen en petrochemische producten, is de Euraziatische alliantie erin geslaagd haar bestaanszekerheid los te koppelen van de door het Westen gecontroleerde wateren.
Deze afscherming heeft de geografie van de Indo-Pacific op zijn kop gezet, waardoor de bottleneck van Malakka is veranderd in een regelrechte valstrik voor de eigen regionale bondgenoten van Washington. Peking heeft toegang gekregen tot alternatieve routes, maar landen als Japan en Taiwan hebben geen andere handelsroute. Zij zijn voor 100% afhankelijk van de scheepvaartroutes via Malakka en de Zuid-Chinese Zee. Elke roekeloze Amerikaanse poging om een zeeblokkade af te dwingen om China te verstikken, zal tegelijkertijd een energie-hartstilstand veroorzaken in Tokio en Taipei. Deze structurele realiteit verandert de Amerikaanse veiligheidsparaplu in een mechanisme van zelfvernietiging voor zijn eigen bondgenoten. In dit scenario worden middelen van bondgenoten, zoals de Japanse helikoptervernietigers van de Izumo-klasse, irrelevant omdat ze niet over de reikwijdte beschikken om bevoorradingslijnen verder naar het zuiden te beveiligen tegen lokale tegenmaatregelen.
Zich realiserend dat blinde aansluiting bij de Amerikaanse maritieme overmoed een fatale last is, zetten de ASEAN-staten nu stappen in de richting van hun eigen maritieme veiligheid. De onlangs uitgebreide gezamenlijke patrouilles door Maleisië, Indonesië, Thailand en Singapore vertegenwoordigen een overgang naar een niet-gebonden model. Dit initiatief vormt een directe afwijzing van de aanwezigheid van de Amerikaanse marine in het kader van de „Global Fleet Stations“ en van de Quadrilateral Security Dialogue (QUAD). Door kustradarnetwerken, onbemande oppervlaktevaartuigen (USV’s) en mobiele batterijen met antischip-kruisraketten (ASCM’s) te integreren, richten de ‘poortwachters’ van de ASEAN duidelijke zones in waar de toegang tot de zee wordt ontzegd. Deze inzet geeft Washington het signaal dat ongeoorloofde westerse marine-incursies zullen worden onderschept als schendingen van soevereine exclusieve economische zones (EEZ’s), wat het definitieve einde markeert van de unipolaire kanonneerbootdiplomatie.
###Een paradigmaverschuiving naar een multipolaire maritieme orde?
De ineenstorting van de westerse controle over de Straat van Malakka markeert het definitieve einde van de unipolaire kanonneerbootdiplomatie. De overzeese marines kunnen de doorvoerstraten nu niet langer als „hefboominstrument“ in handen houden. De kuststaten zetten stappen in de richting van het concept van zelfbeveiliging en zelfhulp. Sun Tzu zei in „De kunst van het oorlogvoeren“ dat „in oorlog de kunst is om het sterke te vermijden en het zwakke aan te vallen“. Door het Malakka-dilemma te omzeilen en alternatieve routes uit te stippelen, heeft China in het huidige scenario de overhand gekregen.
Topfoto: Tgezamenlijke patrouilles in de Straat van Malakka
Syeda Farani Fatima is studente aan de Internationale Islamitische Universiteit in Islamabad, waar ze sociale wetenschappen studeert met een focus op internationale betrekkingen